در دو کیلومتری شمال پل دختر قلعه ایست بنام قلعه دختر که بر روی صخره سنگی بلندترین قله کوه مشرف به جاده کاروان رو بشکل کثیرالاضلاع غیر منظم از سنگ آجری ساخته شده است. بلندی دیوار که باروی قلعه محسوب می شود در حدود چهارده متر است. این قلعه از وسایل ایمنی وآب انبارهای لازمه برخوردار است و درآن کلیه تدابیر لازم برای زندگی طولانی در داخل این قلعه فراهم بوده است.از وضع ساختمان و مصالح بکار رفته می توان بنا را بدوره ایلخانان مغول نسبت داد.

اما از بین این قلعه های دختر زیبای ایران، تنها قلعه میانه غریب افتاده است و هیچ کس در صدد صیانت از این ظرفیت قوی گردشگری کشور نیست. چشم انداز زیبای این قلعه، مناظر چشم نوازی را بوجود آورده است که داشتن راه آسفات مسیر دکل رله مخابرات که از کنار چشم انداز و دره فراخ قلعه می گذرد، بهره برداری گردشگری از آن را بسیار آسان کرده است. این قلعه در کتابهای تاریخ و سفرنامه ها، چنین توصیف شده است:




برروی کوهی در دو کیلومتری شمال قیز کؤپروسو  و به شکل کثیرالاضلاع غیرمنتظم آجری بنا شده است. این دژ مشتمل بر سه قسمت است: طبقه اول دیواری یکسره ، طبقه دوم حفاظ داخلی و طبقه سوم مقر اصلی فرماندهی. بنای این قلعه مربوط به قرن 7 هجری است. دیوار قلعه دارای دو مدخل می باشد که هر کدام سه متر بلندی دارند و در بالای یکی از این مدخلها کتیبه ای روی سنگ نوشته شده که خطوط آن بر اثر مـرور زمان و سوانـح طبیعی محو شده است. دیوارهای قلعه با قیز کوپروسو شباهت دارد. برخی تاریخ بنای پل دختر و قلعه دختر را نزدیک به هم ذکر می کنند ولی برخی دیگر از مورخان، ساختمان قلعه را بسیار قدیمی تر و مربوط به اردشیر دراز دست ساسانی می دانند. این قلعه دارای یک باروی 14 متری و دو ورودی 3 متری است. 16 یا 24 برج دیده بانی مخروبه دارد که 8 برج آن بر رودخانه قزل اوزن مشرف است. در میان قلعه، دو منبع آب به ابعاد 10 در 15 متر و به ارتفاع 10 متر وجود دارد که آب آن بوسیله برف و باران تامین می شده است. دو ضلع قلعه از صخره های طبیعی و یک ضلع آن از سنگهای تراشیده شده تشکیل یافته است. علاوه بر آن چاههای زیادی نیز در قسمتهای مختلف قلعه وجود داشته که در مواقع حساس از آب آنها استفاده می شده است.

سیاحان و باستانشناسان بزرگی در قرنهای گذشته از این منطقه گذشته اند و این قلعه را ستوده اند و از اقدام شاه عباس در تخریب قلعه گله کرده اند. معلوم نیست سلطان مقتدر و هنر دوستی چون شاه عباس که اصفهان را از بیابان به نصف جهان تبدیل کرد، چرا از ترس چند راهزن، یکی از گنجینه های هنری این منطقه را تخریب می کند. البته گفته مورخان در مورد وجود راهزنان در این قلعه صحیح نیست اهالی منطقه در دوره شاه عباس زیر بار سنگین مالیاتی بودند تا شاه عباس بتواند پروژه های هنری خود در اصفهان را فرجام بخشد. آنها برای فرار از این بار سنگین ، میانه را ترک و به کوه و بیابان پناه برده بودند، طوریکه بعضی جهانگردان و مورخان در این دوره ، میانه را کاملا خالی از سکنه معرفی کرده و راههای میانه را بخاطر وجود راهزنان، نا امن دانسته اند. سفرنامه شاردن این گفته را تایید می کند. او در سال 1672 میلادی این قلعه را مخروبه معرفی می کند. تاورنیه(فوت 1689 م) نیز در سفرنامه خود این مطلب را گفته است. کارری نیز به مالیات های سنگین صفوی و فرار مردم میانه اشاره کرده است، طوریکه در گذر از میانه در سال 1694 م. احدالناسی را هم ندیده است جز دو راهبان. اما کارری با تاکید بر صفا و سرسبزی میانه پیش بینی می کند که روزی این شهر دوباره احیا شود.

در اینجا نام 15 قلعه آورده می شود که بنام قلعه دختر شهرت دارند و نباید آنها را با هم اشتباه بگیریم: قلعه دختر میانه، قلعه دختر کرمان، قلعه دختر فیروز آباد فارس، قلعه دختر باکو ، قلعه دختر خراسان، قلعه دختر عراق(حصن المرا)، قلعه دختر قم ، قلعه دختر شهرستانک تهران، قلعه دختر چالوس، قلعه دختر فرشتگان فارس، قلعه دختر فهلیان فارس، قلعه دختر نایین، قلعه دختر چاراویماق، قلعه دختر گرمی، قلعه دختر کلیبر(قلعه بابک) هرچند 2 یا 3  تا از این قلعه ها فقط اسمی از آنها باقی است ولی می توانم ادعا کنیم بیش از 10 قلعه دختر در حال بازسازی و بهره برداری است و تنها قلعه دختر میانه به حال خود رها شده است.

در مورد ابنیه و آثاری که بنام " دختر- قیز" مشهور شده اند، عده ای را عقیده بر این است که لزوما بانی یا حاکم آن قلعه یا پل، دختر نبوده است بلکه این عنوان بخاطر پاک و فرشته ای بودن این جنس آدمی به آن ابنیه اطلاق شده است و گویا نامگذاران آن ، امید به صیانت و محافظت این قلعه با این نام داشته اند. به نظر می رسد آنها قلعه را مانند دختر ، بکر و پاک و به دور از دسترسی دشمن می خواستند برای پل نیز آرزوی عدم دسترسی و توفق دشمن یعنی سیل بدان را داشته اند قلعه های دختر را به آناهیتا یا ناهید خدای باران نیز نسبت می دهند که پرستشگاه این الهه زیبا بوده و در خور زیبایی وی آراسته و در زیباترین مکانهای کوهستانی بنا شده است. (




منبع: کتاب میانه تالیف آقای مهندس نایبی )


مشخصات ابنیه دختر در سه خط خلاصه میشود:

1- همه بر بلندی ها و نقاط صعب العبور قرار دارند.

2- اغلب بنای مربوط به قبل از اسلام و خصوصا عهد ساسانی را دارا می باشند .

3- قلاع دفاعی معتبر دارد.

4- بالاخره  همه دارای یک رموز ابهام آمیز درباره تسمیه خود هستند.

در تاریخ ،دختر یازنی که تعمد به ساختن ابنیه ای از اکناف ایران صورت داشته باشد نداریم و اصولا جز یک مورد (تعمیر پل دختر توسط شاه بیگم دختر محمد بیگ موصل او از پل دختر میانه)... . درایران قدیم احترام به عناصر چهارگانه (خاک،هوا،آتش وآب) از اصول دیانتی ایرانیان بوده و حتی ایزدانی اختصاص و مو کل بر این عناصر قرارداده بودند که یکی ازآنها فرشتةموکل آب است.درسرزمین پهناورو کم آب ایران آب باران ارزش و تام خاصی دارد و تبعاً فرشتة موکل آب نیز از سایر فرشتگان برتر و ارجمندتر  است و عجب نیست که اگر در اوستا بخش بزرگی را به نام (آبان یشت ) می یابیم و از ناهید موکل آب سخن ها می شنویم و ناهید زنی است جوان و خوش اندام وبلندبالا و برومند وزیبا ... پرستش این ناهید در کجا صورت می گرفته؟ مسلماً در معابد بزرگ ایرانیان که اغلب بر بلندی ساخته شده است.ودر خود منطقه (میانه)معتقدند که این قلعه ازقلعه های بابک است ودر مباندات خود در آذربایجان این قلعه نیز یکی از قلاع مقتدر بوده است.بهر کیفیت که باشد شباهت مصالح ساختمانی قلعه بابک و مصالح  پل و استادی دقیق و ظریفی که در هردو بکار رفته است قدمت قلعه را نیز به تاریخ پل منتسب می نماید.

در سیاحتنامه شاردن چنین نقل است «قلعه دختر که اردشیر آن را بنا نموده در قله کوهستان قلعه مخروبه ای است که ایرانیان آنرا قلعه دختر می نامند و حکایت می کنند که اردشیر این دژ را برای بازداشت شاهزاده خانم اصیل و عالی تباری بنا کرده است.» شاه عباس دستور تخریب آن را صادر کرده،

برای آشنایی بیشتر با قلعه دختر می توانید مطالب لینکهای زیر را بخوانید:

ویکی پدیا

وب گستر