کویر مرنجاب

"مرنجاب" از جمله 999 کاروانسرایی است که شاه عباس آن را با تجهیز به تاسیسات دفاعی و به سرعت تمام و به عنوان یک پایگاه نظامی در کویر بنا نهاد. بالای کاروانسرا به شکل سنگرهای دیده بانی برای حضور همیشگی 500 پاسدار مسلح و به منظور تامین امنیت عبور کالا از چین برای اروپا و بالعکس ایجاد شده است.
قلعه و کاروانسرای " مرنجاب " در کتب تاریخی زمان صفویه از جمله کتاب (عالم آرای عباسی) اینگونه معرفی شده است که بعضی از شهرهای مرکزی ایران و حاشیه کویر از طریق جاده صعب العبور کویر و سیاه کوه مورد هجوم و حمله ازبکها و ترکمنها قرار گرفت. حمله و شبیخون مهاجمین از شمال شرقی کشور و خراسان ، حتی اصفهان را که پایتخت شاه عباس صفوی بود تهدید کرد و این موضوع برای دولت مقتدر صفوی قابل تحمل نبود، لذا به دستور شاه عباس صفوی در منطقه مرنجاب و در حاشیه کویر که علاوه بر مجاورت دریاچه نمک در کنار جاده کاروان رو خراسان و ری نیز قرار دارد قلعه مستحکم مرنجاب ساخته شد تا ضمن آنکه محل اتراق کاروانها باشد، بعنوان یک در نظامی امنیت سیاه کوه را برقرار کند.

این قلعه در اویل قرن یازدهم هجری قمری از آجر ساخته شده است ، چهار برج دیده بانی در چهار گوشه دارد و در دور تا دور پشت بام این قلعه سوراخ هایی تعبیه شده است که به آن " تیرکش " می گویند.
در کتاب عالم آرای عباسی میزان هزینه انجام شده برای ساخت سه کاروانسرای مرنجاب،عین الرشید و قصر بهرام گور و همچنین راه سنگفرش سیاه کوه در زمان شاه عباس صفوی حدود 10 هزار تومان بوده است.

در سال 57 از سوی دانشگاه تهران اقداماتی برای تعمیر و تبدیل آن به یک مرکز گردشگری و نیز اقامتگاه پژوهشگران که از داخل و خارج ایران به این منطقه مسافرت می کنند صورت پذیرفت اما متاسفانه نیمه تمام رها شد. آجرهای ریخته و وضعیت رو به تخریب آن همواره نگرانی همه را در پی داشت تا اینکه طی سالهای اخیر با توجه ویژه سازمان میراث فرهنگی به این بنای ارزشمند پس از آنکه این عمارت به شماره 944 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسید، با اقدامات انجام شده که توسط سازمان میراث فرهنگی کشور با همکاری دفتر فنی استانداری اصفهان ، فرمانداری شورای اسلامی شهر و شهرداری آران و بیدگل انجام شده است.
این بنا هم اکنون در دست مرمت و بازسازی می باشد و در طرح " پردیس " که به منظور حفظ ابنیه تاریخی و برای ایجاد مرکز اقامتی کویر برای رفاه گردشگران می باشد قرار گرفته است.

و اینک مرنجا که از یک سوی به تماشای دریاچه سفید پوش نمک و از سوی دیگر در کنار کویر آرام و صبورانه و مقاوم آرامیده است با قدمتی 400 ساله به همت و تلاش مسئولان و به عرق جبین و دستان هنرمند و پر مهر معماران بومی آران و بیدگل حیاتی دیگر به خود گرفته است که گشت و گذار در طبیعت بکر و ناشناخته کویر مرکزی ایران به حضور در کنار برکه آب مرنجاب و تماشای ماهی های سرخ و نی زارهای سبز آن به یادماندنی است.

در این میان حق بر است که گفته شود: حفظ و احیاء آثار تاریخی کشور که به عنوان هویت فرهنگی و ملی ماست وظیفه ای ملی است و تلاش همگان در این زمینه اجتناب ناپذیر است نه یک سازمان و نهاد دولتی.

کاروانسرای مرنجاب در قلب کویر

کاروانسرای مرنجاب در موقعیت جغرافیایی 34,7' عرض جغرافیایی و 51,48' طول جغرافیایی ، در ارتفاع 810 متری از سطح دریای آزاد در حاشیه جنوبی دریاچه نمک واقع شده است. مرنجاب از دهستان کویرات شهرستان آران و بیدگل و در 50 کیلومتری شمال شرق مرکز این شهرستان قرار دارد.
یکی از معروفترین و بزرگترین ریگزارهای ایران ، منطقه با درفتی وسیعی است که جولانگاه تپه های رمل متحرک می باشد. این منطقه معروف به " بندریگ " است که از شمال و شمال شرق شهر آران و بیدگل تا ساحل جنوبی دریاچه نمک ، جایی که مرنجاب احداث شده ، تقریباً تمام شهرستان را پوشانده است.

در منطقه کویری آران و بیدگل، باد هم در شکل دهی به وضعیت طبیعی کویر و هم در شیوه زندگی انسان بیابان نشین تأثیر تعیین کننده دارد. بادهای نامطلوب بزرگترین افت کویر و باد مطلوب،نسیمی از بهشت است که کویر نفتیده را شاداب و با طراوت می کند. متاسفانه در این منطقه جز دو باد شهریاری و باد شمال ، سایر بادها چون باد خراسان ، باد قبله ، باد طوفان ، باد سیاه بویژه باد لوار از بادهای نامطلوب محسوب می شوند. در منطقه آران و بیدگل همه چیز شکل و نمود کویری دارد و هر پدیده ای ، طبیعی یا انسانی ، آیینه کویر است. همین جا باید اذعان داشت که کویر را با همه پدیده های بیشمار دیدنی و تامل انگیز و حیرت آور ، نمی توان آنچنان که شایسته آن است ، توصیف کرد.
جاده آران و بیدگل به مرنجاب و دستکن یکی از راه های ارتباطی بوده که اصفهان را به شهرهای کاشان ، یزد ، مشهد و تهران متصل می ساخته است.در زمان صفویه مسیر اصفهان (پایتخت) و مشهد از اهمیت خاصی برخوردار بوده است.مسیر مرنجاب ، اصفهان را از طریق کاشان به جاده سنگفرش اصفهان – مشهد متصل می ساخته است. این مسیر از گرمسار به طرف پایین منحرف شده و تا سیاه کوه ادامه می یابد و به جاده دستکن متصل می شود.
دستکن در ادامه مسیر مرنجاب ، محل انشعاب جاده ای بوده که کاشان را به گرمسار و ورامین مرتبط می ساخته و شاخه ای به طرف اردستان و شاخه ی به جانب یزد ادامه می یافته است. مجموعه این مسیرها به عنوان جاده های فرعی برای اتصال ه جاده ابریشم در بخشی که دامغان را به ری متصل می نموده، عمل می کرده است.

/ 0 نظر / 64 بازدید